Eukaliptus

Któż nie próbował cukierków eukaliptusowych lub nie zna koali leniwie zajadającego liście eukaliptusa? Pewnie mniej osób wie, że eukaliptus to jedno z najwyższych drzewa świata, a wytwarzany przez nie olejek jest tak łatwopalny, że odnotowano przypadki eksplozji drzew. Roślina ta ma wiele niezwykłych, wartych poznania właściwości.


CHARAKTERYSTYKA

Do rodzaju eukaliptus (Eucalyptus) z rodziny mirtowatych (Myrtaceae) należy ponad 700 gatunków drzew i krzewów. Prawie wszystkie eukaliptusy są wiecznie zielone, jedynie kilka tropikalnych gatunków gubi liście pod koniec pory suchej. Większość gatunków pochodzi z Australii, tylko kilkanaście występuje w Nowej Gwinei, Indonezji i na Filipinach. Krzewiaste formy eukaliptusa stanowią wraz z akacjami główny składnik australijskiego buszu zwanego skrubem, a formy drzewiaste tworzą w Australii rozległe lasy.
Wiele gatunków rośnie szybko, osiągając 60% wysokości w ciągu pierwszych 10 lat. Eukaliptus królewski (E. regnans) jest najwyższą rośliną okrytonasienną świata. Rosnący na Tasmanii okaz ma 99,6 metra wysokości. Ze wszystkich gatunków roślin tylko sekwoja jest wyższa - 115,56 metrów. Sześć innych gatunków eukaliptusa przekracza 80 metrów wysokości (E. delegatensis, eukaliptus różnobarwny - E. diversicolor, eukaliptus gałkowy - E. globulus, E. nitens, E. obliqua i eukaliptus rózgowaty - E. viminalis).
Większość gatunków kwitnie biało, ale spotyka się kwiaty żółte i czerwone. Z liści eukaliptusa otrzymuje się olejek eteryczny przez destylację z parą wodną. Podstawowym składnikiem olejku jest cyneol (do 80%), inaczej zwany eukaliptolem. Działa on odświeżająco i pobudzająco. Największe znaczenie w przemyśle farmaceutycznym ma eukaliptus gałkowy (E. globulus). Jako surowca do produkcji leków używa się także liści eukaliptusa popielatego (E. cinerea). Czysty cyneol jest składnikiem kosmetyków, dezodorantów, pasty do zębów i płynów do płukania ust. Rzadziej używany jest do produkcji kremów, mydeł i szamponów. Niektóre olejki eukaliptusowe zawierają duże ilości związków zapachowych (cytral, cytronelal i octan geranylu), które mają zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym.
Olejek eukaliptusowy ma właściwości antyseptyczne, słabo rozkurczające i wykrztuśne. Działa miejscowo rozgrzewająco, wywołując słabe przekrwienie. Wchodzi w skład maści przeciwreumatycznych, leków przeciw owrzodzeniu gardła. Wdychanie olejków eterycznych przynosi ulgę astmatykom. Już samo uprawianie w mieszkaniu drzewka eukaliptusowego, wzbogaca powietrze w owe olejki i ma dobroczynne działanie na układ oddechowy.
Eukaliptusy są chętnie sadzone w całej strefie subtropikalnej ze względu na walory lecznicze, ozdobne oraz w celu osuszania terenów podmokłych. Likwidując miejsca rozmnażania komarów, przyczyniają się do zwalczania malarii. Eukaliptusy rosną szybko, a ich liście mają duże zdolności transpiracyjne (wydzielanie wody w postaci pary). Liście często ustawiają się krawędzią do słońca, aby chronić się przed nadmiernym nagrzaniem. Dają mało cienia, co dodatkowo sprzyja wysuszaniu ziemi. Ciężkie, twarde i bardzo trwałe drewno eukaliptusowe wykorzystywane jest w budownictwie okrętowym, meblarstwie, na słupy, pale i podkłady kolejowe. Z eukaliptusów zrobione jest didgeridoo, czyli instrument dęty australijskich aborygenów. Ze wszystkich części eukaliptusa można uzyskać barwniki służące do farbowania tkanin (wełny, jedwabiu).



Eukaliptus popielaty
Eukaliptus popielaty (E. cinerea) to małe lub średnie drzewo dorastające do 15-20 metrów. Występuje w południowo-wschodniej Australii. Kwitnie i owocuje od trzeciego roku życia. Młode liście są okrągłe, niebiesko-zielone. Preferuje stanowisko słoneczne i przepuszczalne podłoże. Strefa mrozoodporności: 9 (8) czyli, temp. od -6,6oC do -1,2oC (-12,2oC do -6,7oC).



Eukaliptus cytrynowy
Eukaliptus cytrynowy (Eucalyptus citriodora, Corymbia citriodora). Naturalnie występuje na wybrzeżu stanu Queensland w Australii. Obecnie rośnie również w Afryce, Brazylii, Kalifornii, Indiach, Portugalii i na Hawajach. Drzewo dorasta do wysokości 24-40 m. Wytwarza słodką substancję na liściach, która bywa zeskrobywana i jedzona. Liście zawierają 0,5-2% olejku eterycznego, używanego w przemyśle perfumeryjnym i medycznym. Ma on cytrynowy zapach i zawiera głównie cytronelal (65-90%) i cytronelol (6-12%). Liście i olejek eteryczny stosowane są jako środek odstraszający owady. Drewno używane jest w budownictwie, na słupy i podkłady kolejowe.
Gatunek ten preferuje stanowisko słoneczne i średnio żyzne, przepuszczalne podłoże. Toleruje ubogie podłoże i przesuszenie, ale nie lubi nadmiaru wody. Ma płytki system korzeniowy. Nasiona nie wymagają stratyfikacji. Strefa mrozoodporności: 10, temp. -1,1oC do 4,4oC.



Eukaliptus tasmański
(...)

UPRAWA
(...)




Tekst: Paweł Garski www.drosera.pl

cały artykuł jest opublikowany w najnowszym, marcowym wydaniu f&f, nr 03/2010 (134)