Whippet
Chart angielski
Spośród wielu charcich ras pochodzenie whippeta jest najbardziej tajemnicze i kontrowersyjne. Wokół pochodzenia tej rasy krąży wiele mitów i mniej lub bardziej prawdopodobnych teorii. Można jednak wyróżnić dwa podstawowe nurty, z których pierwszy doszukuje się początków tej rasy, podobnie jak innych chartów, w czasach prehistorycznych.
Jako kolebkę wszystkich chartów znawcy uznają dość zgodnie stepowo - pustynne obszary Bliskiego Wschodu. Prawdopodobnie dzięki żeglarzom fenickim charty zawędrowały w inne strony świata, a do Europy dotarły już około 1000 lat p.n.e. Wiele rysunków skalnych oraz zdobiących przedmioty użytkowe przed-stawia psy w typie charta. Trudno dzisiaj jednoznacznie określić jaką rasę przed-stawiają, ale spośród istniejących dzisiaj, najbardziej przypominają je: pies faraona, podenco, ibicenko, saluki, sloughi, a także cirneco deu Etna, który wielkością (42-52 cm), wagą (8-12 kg) oraz formatem jest bardzo zbliżony do whippeta, a różni się głównie stojącymi uszami. Nie chcę oczywiście przez to powiedzieć, że przodkiem whippeta jest cirneco dell Etna, lecz że wielce prawdopodobne jest istnienie małych chartów już w starożytności. Wybitny angielski znawca chartów, kapitan W.L. Renwick już przed ćwierćwieczem rozpoznał whippeta w prehistorycznym szkielecie psa znalezionym w hrabstwie Wiltshire.
Znacznie łatwiej udowodnić, wcześniejsze niż się dzisiaj przypuszcza, pochodzenie whippeta w oparciu o obrazy starych mistrzów gotyku i renesansu, często przedstawiające charty wielkości whippeta. Badania nad tym zagadnieniem przeprowadził amerykański profesor Walter Wheeler, studiując zbiory obrazów w Muzeum Narodowym w Waszyngtonie i wyciągnął daleko idący choć kontrowersyjny wniosek, iż greyhound i charcik włoski są pochodnymi whippeta powstałymi na skutek krzyżowania z innymi rasami.
Inni badacze poszukują dowodu na potwierdzenie tezy o wiekowości rasy
w analizie etymologicznej słowa whippet. Badania te wykazały, że wyrażenie whippet, whappet lub whappert egzystowały w Anglii już na początku XVI stulecia i oznaczało ono młode wino, wesołość, a także używane było jako określenie dziewcząt lekkich obyczajów.
Dopiero w 1610 roku, zapewne ze względu na wesoły, przymilny charakter tych psów, przylgnęło ono do małego, gładkowłosego psa służącego do szczucia zwierzyny.
Drugim nurtem w historii whippeta jest pogląd, iż rasa ta powstała w XIX wieku
i jest najmłodszą spośród ras chartów. Według najbardziej spójnej, spośród reprezentujących ten nurt teorii, rasa ta powstała około 1835 roku w północnej Anglii w hrabstwie Northhouberland, Durkahn i Yorkshire, jako dzieło pracy hodowlanej górników i robotników miejscowych zakładów przemysłowych. Według tej teorii, jako bazy hodowlanej użyli oni greyhounda, charcika włoskiego oraz różnych wysokonożnych ras terierów.
Faktem jest, że w tych czasach whippet miał najczęściej biednych właścicieli
i zwolenników rozgrywanych z jego udziałem zawodów, dlatego zyskał w tym czasie miano"the poor mans race horse" czyli konia wyścigowego biedaków i im głównie służył jako rozrywka. Przybierała ona różne formy, np. na ogrodzoną arenę wypuszczano z worka, wcześniej schwytanego, dzikiego królika, a następnie dwa rywalizujące ze sobą whippety. Oczywiście taka zabawa podparta była zakładami pieniężnymi i nie miała wiele wspólnego ze sportem, ponieważ królik nie miał żadnej szansy na ucieczkę. Przeciwieństwem tych zawodów był tzw. "Rag Racings"czyli wyścig, którego celem była powiewająca chusteczka. Wyścigi takie były rozgrywane na prostych torach o długości 200 yardów, a na mecie stali i oczekiwali na swoje psy właściciele lub menerzy powiewający białą chustką, wabiąc w ten sposób psy. Charty uczestniczące w wyścigu wypuszczane były z rąk przez starterów. Dla tego rodzaju zawodów opracowano nawet specjalną metodę treningową, polegającą na całkowitej izolacji psa od innych psów, a także od ludzi, poza osobą właściciela lub trenera, aby po wyjściu na tor pies myślał tylko o swoim panu powiewającym chustką i chciał jak najszybciej do niego dobiec. Tej zabawie trudno odmówić elegancji, a kto wie czy nie miała więcej uroku i wdzięku niż aktualnie rozgrywane wyścigi za sztucznym zającem. Rag Racing nie zanikł jeszcze całkowicie i okazjonalnie wyścigi według tej formuły rozgrywane są w Anglii do dnia dzisiejszego. Warto dodać, że zabawa ta przysporzyła whippetowi jeszcze jedną nazwę "Rag Hound".
Inną formą użytkowania whippetów były niedozwolone "łowy"na pańskie króliki i zające. Przyczyniły się w ten sposób, te niewielkie psy do wzbogacenia stołów biednych robotników, a jednocześnie zasłużyły sobie na następną, często używaną nazwę Snap Dog (snap - łapacz, chwytacz).
Mimo tego, że whippet nie był wówczas hodowany z myślą o osiągnięciu szczególnych zalet eksterierowych, robotnicy angielscy osiągnęli potrójny sukces uzyskując psa o ujmującym charakterze, niezwykle sprawnego o skromnej, ale bardzo wyszukanej urodzie.
Kończąc tę informację o teoriach powstania rasy nie omieszkam przedstawić mojego osobistego stosunku do przedstawionych powyżej teorii. Jak często w życiu bywa, każde z nich nosi w sobie część prawdy. Dlatego początków rasy z całą pewnością musimy szukać w bardzo zamierzchłej przeszłości sięgając nawet starożytności. W średniowieczu egzystowała ona zapewne obok innych charcich ras, być może mniej licznie niż inne rasy, ale o jej istnieniu świadczą dobitnie obrazy uznanych mistrzów, którzy nie mogli się nagminnie mylić odtwarzając na płótnach współczesne im psy.
Uznać jednak należy, że decydujący wpływ na ukształtowanie się whippeta w jego dzisiejszej postaci szybkiego, pięknego i miłego zwierzęcia mieli robotnicy z pogranicza Anglii i Szkocji.
Marek Orel
POWRÓT
STRONA GŁÓWNA
